نویسنده: مهدی مسعودیان

در شرایطی که اقتصاد جهانی بیش از هر زمان دیگری به شبکه‌های مالی و پولی وابسته شده، نقش ارزهای مسلط در معادلات قدرت بین‌المللی پررنگ‌تر از گذشته است. تحلیلی از «جمال کانج»، روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر سیاسی، نشان می‌دهد که چگونه ایالات متحده با تکیه بر سلطه مالی و پولی خود، اقتصاد را به ابزاری برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیکی، به‌ویژه در حمایت از رژیم صهیونیستی، تبدیل کرده است.

با حذف ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی و جایگزینی آن با پرداخت یارانه مستقیم یا اعتباری، یکی از بحث‌برانگیزترین سیاست‌های اقتصادی سال‌های اخیر دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. پرسش محوری این است که آیا پرداخت ماهانه یک میلیون تومان به هر شهروند، به‌صورت ساختاری به افزایش نقدینگی و در نهایت تورم منجر می‌شود یا می‌تواند بخشی از یک اصلاح اقتصادی کم‌هزینه‌تر نسبت به سیاست‌های پیشین باشد. این گزارش، ابعاد مختلف این سیاست و دیدگاه‌های موافق و مخالف آن را بررسی می‌کند.

در روایت تاریخ اقتصادی ایران، دوره قاجار اغلب با اعداد و روندهایی توصیف می‌شود که در نگاه نخست باورنکردنی به نظر می‌رسند؛ از افت شدید ارزش پول ملی تا فقر ساختاری دولت و سقوط سطح زندگی. اما این تحولات در چه بستری شکل گرفتند و چه منطق اقتصادی پشت آن‌ها وجود داشت؟ در سلسله گزارش‌های «اقتصاد ایران در آینه تاریخ»، اکومتر با اتکا به تحلیل‌های دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان، اقتصاد ایران را از منظر ساختارهای سیاسی و نهادی بررسی می‌کند. این گزارش، بخش نخست این روایت و به اقتصاد دوره قاجار اختصاص دارد.

در دهه‌های اخیر، با تبدیل‌شدن اطلاعات به یکی از مهم‌ترین منابع قدرت، شکل و ماهیت منازعات نیز دستخوش تحول شده است. در این میان، شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان بستر اصلی تولید، توزیع و بازنمایی اطلاعات، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی افکار عمومی ایفا می‌کنند. این گزارش به بررسی چگونگی تبدیل شبکه‌های اجتماعی به میدان اصلی «جنگ شناختی» و تأثیر آن بر رفتارهای اجتماعی در حوادث اخیر می‌پردازد.

در روزهای اخیر، مقایسه‌ای درباره بودجه ایران و لوکزامبورگ در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شده که با تکیه بر یک عدد مشترک دلاری، تفاوت جمعیتی دو کشور را برجسته می‌کند. این گزارش با رجوع به اسناد رسمی بودجه‌ای، مبنای این ادعا و دقت آن را بررسی می‌کند.

سیاست «ارز ترجیحی» در ایران با هدف کنترل قیمت کالاهای اساسی و حمایت از مصرف‌کننده اجرا شد؛ اما به‌مرور، چالش‌های اجرایی و ساختاری آن، از نشت یارانه تا ضعف هدف‌گیری، این پرسش را مطرح کرد که آیا یارانه واقعاً به مصرف‌کننده نهایی می‌رسد یا در میانه زنجیره توزیع مستهلک می‌شود. هم‌زمان، تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد بسیاری از دولت‌ها پس از مواجهه با ناکارآمدی یارانه‌های قیمتی، مسیر اصلاح را در انتقال حمایت به خانوارها جست‌وجو کرده‌اند.

در روزهای پایانی آذر ۱۴۰۴، ادعایی در برخی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که بر اساس آن، هزینه رجیستری آیفون در ایران از سود خالص شرکت اپل از فروش هر دستگاه آیفون بیشتر است. این ادعا با استناد به ارقام دلاری و مقایسه آن با هزینه‌های ریالی رجیستری مطرح شده و واکنش‌های زیادی را به دنبال داشته است. این گزارش به بررسی مبنای این مقایسه و صحت آن می‌پردازد.

انتصاب عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی، بار دیگر سیاست ارزی دولت را به کانون توجه کارشناسان اقتصادی و فعالان سیاسی بازگردانده است. این تصمیم، در شرایطی اتخاذ شده که بازار ارز با نااطمینانی‌های ساختاری و انتظارات تورمی بالا مواجه است و تجربه‌های پیشین مدیریت پولی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزیابی این انتخاب پیدا کرده‌اند. واکنش‌ها به این انتصاب، طیفی گسترده از حمایت محتاطانه تا انتقاد صریح را در بر می‌گیرد.

در روزهای اخیر، پستی در شبکه‌های اجتماعی با اشاره به اختلاف قیمت خودروی تویوتا پرادو ۲۰۲۴ در ایران و بازارهای جهانی منتشر شده است. در این پست ادعا می‌شود این خودرو به 5.7 برابر قیمت در ایران معامله می‌شود؛ موضوعی که اکومتر در این گزارش به بررسی آن پرداخته است.

حبیب صادق‌زاده تبریزی، بازرس کانون عالی شوراهای اسلامی کار کشور، ۳۰ آذر در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا مدعی شد: «حداقل دستمزد ماهانه یک کارگر به معادل یک گرم طلا رسیده که در طول تاریخ بی‌سابقه است.» این ادعا در فضای عمومی بازتاب گسترده‌ای داشته و پرسش اصلی این است که آیا مقایسه دستمزد کارگران با قیمت طلا، از نظر آماری و اقتصادی قابل تأیید است یا خیر.