به گزارش اکومتر، انتشار یک اینفوگرافیک در فضای مجازی که تعداد کارکنان سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با شبکههای بینالمللی مانند BBC و رویترز را مقایسه میکند. با واکنشهای متفاوت کاربران همراه بوده است. در این اینفوگرافی، تعداد پرسنل صداوسیما ۴۲ هزار و ۵۰۰ نفر ذکر شده، در حالی که BBC حدود ۲۵ هزار و ۶۰۰ نفر و رویترز ۲۱ هزار و ۹۱۸ نفر نیروی انسانی دارد.
این مقایسه در نگاه اول ممکن است نگرانکننده به نظر برسد و برخی آن را نشانهای از ناکارآمدی صداوسیما بدانند. اما آیا این مقایسه منصفانه، دقیق و کارشناسی است؟
عددها تا حدی صحیحاند، اما مقایسه گمراهکننده است
فارغ از نقدهایی که به محتوای تولیدی و عملکرد صداوسیما وارد است، بهنظر میرسد آمار ارائهشده در اینفوگرافی از نظر عددی تا حد زیادی به واقعیت نزدیک باشند. طبق گزارش منابعی همچون نمافر و خبرگزاری دانشجو، تعداد نیروهای رسمی، قراردادی و پیمانی صداوسیما بین ۳۵ تا ۵۰ هزار نفر تخمین زده میشود. در مقابل، BBC در گزارش سالانه ۲۰۲۳ اعلام کرده که مجموع نیروهای آن ۲۱ هزار و ۲۸۱ نفر است، و شرکت تامسون رویترز نیز تعداد پرسنل خود را ۲۶ هزار و ۴۰۰ نفر اعلام کرده است.
اما مسئله اصلی، شیوه مقایسه است. یعنی نمیتوان صرفاً با مقایسه تعداد کارکنان، درباره کارآمدی یا ناکارآمدی یک سازمان رسانهای نتیجهگیری کرد.
تنوع و گستردگی شبکهها؛ تفاوت بنیادی
بر اساس بررسیهای انجام شده، سازمان صداوسیمای ایران بیش از ۱۲۰ شبکه فعال در حوزههای مختلف رادیویی، تلویزیونی و اینترنتی به شرح ذیل دارد.
- ۲۱ شبکه تلویزیونی سراسری
- ۳۳ شبکه استانی
- ۱۱ شبکه برونمرزی
- ۲۳ شبکه رادیویی سراسری
- ۳۷ شبکه رادیویی محلی و استانی
- ۲۱ شبکه اختصاصی در تلوبیون
در حالیکه BBC در مجموع حدود ۳۰ شبکه رادیویی و تلویزیونی دارد. طبیعی است که سازمانی با این وسعت شبکه، نیاز به نیروی انسانی بیشتری خواهد داشت.
ساختارهای جانبی و مأموریتهای افزوده
صداوسیما صرفاً یک شبکه خبری یا تلویزیونی نیست. این سازمان دارای نهادها و زیرمجموعههایی نظیر ساترا، مرکز تحقیقات صداوسیما، شورای نظارت، باشگاه خبرنگاران جوان، تلوبیون، انتشارات سروش و… نیز هست. هر یک از این مراکز به تنهایی نیاز به نیروی انسانی، ساختار اجرایی و فعالیت مستمر دارند.
در طرف مقابل، بسیاری از رسانههای غربی مانند BBC و رویترز مدل اجرایی متفاوتی دارند. آنها بسیاری از خدمات پشتیبانی، فنی، تولید محتوا و حتی گزارشگری را به صورت برونسپاری اداره میکنند. همین امر باعث کاهش تعداد نیروهای رسمی و تمرکز بیشتر بر تولید محتوای اصلی میشود.
تفاوت در مأموریت سازمانی
یکی از مهمترین دلایلی که باعث میشود مقایسه بین این رسانهها اشتباه باشد، تفاوت در مأموریت و ساختار سازمانی آنهاست. صداوسیما، بهعنوان تنها نهاد قانونی پخش در ایران، موظف است نیازهای فرهنگی، زبانی و منطقهای ۳۲ استان کشور را پاسخ دهد. این امر شامل تولید محتوا به زبانها و گویشهایی نظیر ترکی، کردی، عربی، لری، گیلکی، مازنی، بلوچی و… میشود.
در حالیکه BBC و رویترز در یک بازار رسانهای رقابتی فعالیت میکنند. در چنین محیطی، دهها رسانه خصوصی دیگر نیز فعالاند و همین رقابت، هم بخشی از بار محتوایی را از دوش این شبکهها برمیدارد و هم آنها را به سمت ساختارهای اقتصادیتر سوق میدهد. این رسانهها با مدل تجاری فعالیت میکنند و اغلب نیروی انسانی را بر اساس شاخصهای بهرهوری اقتصادی تنظیم میکنند.
مقایسهای که باید دقیقتر انجام شود
اگر هدف از چنین مقایسههایی، بررسی کارآمدی یک سازمان رسانهای است، باید معیارهایی مانند:
- نسبت نیروی انسانی به تعداد شبکهها یا حجم محتوای تولیدی
- سهم برونسپاری از کل فعالیتها
- بودجه و نحوه هزینهکرد
- گستره مأموریت و تنوع زبانیـفرهنگی
در نظر گرفته شود.
در غیر این صورت، مقایسه صرف تعداد کارکنان، نهتنها کمکی به درک واقعیت نمیکند، بلکه میتواند تصویری گمراهکننده از وضعیت موجود ارائه دهد.
