محمود سریعالقلم، استاد دانشگاه، مدعی شده است که نروژ طی نیمقرن گذشته درآمدهای نفتی را در بودجه جاری لحاظ نکرده و این منابع را بهطور کامل در صندوق ذخایر ملی خود پسانداز و سرمایهگذاری کرده است.
او تأکید دارد که دولت نروژ تنها از طریق صندوق، آن هم نه از اصل پول نفت، بلکه به شکل غیرمستقیم بهره میبرد.
چارچوب سیاست مالی دولت نروژ
مطابق «چارچوب سیاست مالی دولت نروژ» (Fiscal Policy Framework)، تمام درآمدهای نفت و گاز باید مستقیماً به صندوق بازنشستگی دولتی نروژ (GPFG) واریز شود.
بر اساس این چارچوب، استفاده مستقیم از درآمد نفت برای هزینههای جاری دولت ممنوع است و بودجه سالانه بهطور مستقیم به فروش نفت متکی نیست.
قاعده ۳ درصد؛ محدودیت یا مجوز؟
طبق قانون مالی نروژ، دولت مجاز است سالانه حدود ۳ درصد از ارزش کل صندوق نفتی را در بودجه مصرف کند. این رقم معادل بازده واقعی بلندمدت سرمایهگذاریهای صندوق در نظر گرفته میشود، نه اصل درآمد نفت.
هدف این قاعده، کاهش نوسانات بودجهای، جلوگیری از وابستگی مستقیم به نفت و حفظ حقوق نسلهای آینده است.
درآمد نفتی نروژ چقدر است؟
بر اساس دادههای رسمی Norwegian Petroleum Directorate، درآمد سالانه دولت نروژ از محل نفت و گاز در سالهای اخیر حدود ۵۵ تا ۷۰ میلیارد دلار بوده است. این درآمد شامل مالیات شرکتهای نفتی، سود مالکیت دولت و جریان نقدی حاصل از میادین نفت و گاز است.
صندوق نفتی نروژ؛ قلب مدل مالی
طبق گزارشهای Norges Bank Investment Management، ارزش صندوق نفتی نروژ در سالهای ۲۰۲۴–۲۰۲۵ به حدود ۲ تریلیون دلار رسیده است. این صندوق بزرگترین صندوق ثروت ملی جهان محسوب میشود و داراییهای آن عمدتاً در خارج از نروژ سرمایهگذاری شدهاند.
نفت و بودجه؛ قطع کامل یا اتصال غیرمستقیم؟
در نظام مالی نروژ، درآمد فروش نفت مستقیماً وارد بودجه نمیشود، اما سود حاصل از سرمایهگذاری این درآمدها هر سال به بودجه منتقل میشود.
در عمل، سالانه رقمی در حدود ۶۰ میلیارد دلار (معادل ۳ درصد ارزش صندوق) وارد بودجه میشود که حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد بودجه سالانه دولت نروژ را تشکیل میدهد.
نتیجهگیری اکومتر
با توجه به شواهد و قوانین مالی نروژ، ادعای مطرحشده درباره «عدم ورود مستقیم درآمدهای نفتی به بودجه» نیمه درست است؛ اما این به معنای بیارتباطی کامل نفت و بودجه نیست.
از آنجا که بخش قابلتوجهی از بودجه نروژ از محل سود سرمایهگذاری درآمدهای نفتی تأمین میشود، این گزاره که «نروژ نفت را کاملاً از بودجه جدا کرده است» نیازمند دقت بیشتری است.
بنابراین، این ادعا در مجموع نیمهدرست ارزیابی میشود: نروژ اصل درآمد نفت را خرج نمیکند، اما بهطور غیرمستقیم و از مسیر صندوق، همچنان از نفت در بودجه بهره میبرد.
