روزنامه چارسوق در تاریخ 8 آذرماه ۱۴۰۴، در گزارشی با تیتر «ایران هشتمین صادرکننده بزرگ لبنیات جهان شد» ادعا کرد، بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، ایران به عنوان هشتمین صادرکننده بزرگ محصولات لبنی در جهان معرفی شده است.
اکومتر در این گزارش، با بررسی متن کامل گزارش فائو، جداول آماری پیوست، دادههای تجارت جهانی سازمان ملل و آمار رسمی گمرک ایران، این ادعا را ارزیابی کرده است.
فائو دقیقاً چه میگوید و چه نمیگوید؟
بررسی گزارش سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی ملل متحدFood Outlook نشان میدهد که فائو هیچ جدول یا رتبهبندی صریحی با عنوان «برترین صادرکنندگان لبنیات جهان» ارائه نکرده است. تمرکز فائو در بخش لبنیات بر:
- حجم تجارت جهانی هر محصول (پنیر، کره، شیرخشک کامل WMP و شیرخشک بدون چربی SMP)
- روندهای افزایشی یا کاهشی صادرات برخی کشورها است.
برای نمونه، در بخش مربوط به شیرخشک بدون چربی (SMP)، فائو به پیشبینی افزایش صادرات ایران اشاره میکند؛ اما:
- عددی برای صادرات کل لبنیات ایران ارائه نمیدهد.
- مقایسه رتبهای مستقیم میان کشورها انجام نمیدهد.
- و از عباراتی مانند «هشتمین صادرکننده» استفاده نمیکند.
بنابراین، تیترهایی که این رتبه را بهعنوان «اعلام رسمی فائو» مطرح میکنند، نقلقول مستقیم از گزارش فائو نیستند.
استخراج رتبه وزنی از جداول پیوست فائو
بااینحال، گزارش فائو دارای جداول آماری است که حجم تجارت لبنیات کشورها را بر حسب «معادل شیر» نشان میدهد. با تجمیع این دادهها، میتوان جایگاه کشورها را از نظر وزنی (تناژ) استخراج کرد.
بر اساس این جدول، صادرکنندگان اصلی لبنیات از نظر وزن تجارت شامل اتحادیه اروپا، نیوزیلند، ایالات متحده، بلاروس، استرالیا، بریتانیا، آرژانتین و پس از آن کشورهایی مانند اروگوئه، ترکیه و ایران هستند.
طبق پیشبینی فائو، صادرات لبنیات ایران در معادل شیر از حدود ۲٬۴۱۲ هزار تن در ۲۰۲۴ به حدود ۳٬۰۱۵ هزار تن در ۲۰۲۵ افزایش مییابد. این میزان، ایران را در جمع ۱۰ صادرکننده بزرگ لبنیات جهان از نظر وزنی قرار میدهد.
بااینحال، باید توجه داشت:
- رتبه دقیق (هفتم، هشتم یا نهم) در متن تحلیلی گزارش فائو ذکر نشده است.
- این رتبه حاصل استخراج آماری از جداول پیوست است، نه یک اعلام رسمی.
به بیان دقیقتر، ایران در برخی زیرگروهها مانند شیرخشک بدون چربی (SMP) و کره رشد قابلتوجهی دارد، اما در محصولاتی مانند پنیر و کره صنعتی، صادرکننده اصلی جهانی محسوب نمیشود.
ارزش دلاری؛ تصویری متفاوت از جایگاه ایران
نکته کلیدی دیگر آن است که گزارش فائو هیچ دادهای درباره ارزش دلاری صادرات لبنیات کشورها ارائه نمیدهد. این گزارش تنها حجم و شاخصهای قیمتی را بررسی میکند. برای سنجش ارزش صادرات، باید به دادههای تجارت جهانی مراجعه کرد.
بر اساس دادههای رسمی UN Comtrade (Comtrade+) که مرجع آمار تجارت سازمان ملل متحد است، ارزش صادرات محصولات لبنی در سال ۲۰۲۴ به طور عمده در اختیار چند کشور محدود قرار داشته است. ارقام زیر، ارزش دقیق صادرات لبنیات هر کشور به کل جهان را نشان میدهد.
صادرکنندگان اصلی از نظر ارزش شامل آلمان ۱۳.۲ میلیارد دلار، هلند 13.1 میلیارد دلار، نیوزیلند حدود 12.4 میلیارد دلار، فرانسه حدود 9 میلیارد دلار، ایالات متحده حدود 6.8 میلیارد دلار، ایتالیا حدود 6.7 میلیارد دلار و ایرلند حدود 4.6 میلیارد دلار است.
در مقابل، ارزش صادرات لبنیات ایران طبق آخرین آمار حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون دلار در سال برآورد شده که جایگاه ایران را از نظر ارزشی در رتبه بسیار پایینتری قرار میدهد.
لازم به ذکر است، باتوجهبه اینکه ایران دادههایش را با تأخیر به UN Comtrade ارسال میکند؛ از همین رو، رقم سال ۲۰۲۴ ایران هنوز کامل نیست و از دادههای TradingEconomics استفاده شده است.
دادههای گمرکی ایران چه میگویند؟
بررسی آمار رسمی گمرک ایران نشان میدهد:
- ارزش صادرات لبنیات در کل سال ۱۴۰۳ حدود ۱٫۱۸ میلیارد دلار با وزن ۷۹۱ هزار تن بوده است.
- در هشتماهه نخست ۱۴۰۴ این رقم به حدود ۸۶۵ میلیون دلار با وزن ۵۶۹ هزار تن رسیده است.
جمعبندی
بررسی دادههای رسمی نشان میدهد، ادعای «فائو: ایران هشتمین صادرکننده بزرگ لبنیات جهان شد» دقیق نیست؛ زیرا فائو هیچ رتبهبندی رسمی اعلام نکرده و اشاره این سازمان به ایران، محدود به رشد صادرات در برخی زیرگروههاست.
با استخراج آماری از جداول پیوست فائو، میتوان گفت ایران در جمع ۱۰ صادرکننده بزرگ لبنیات جهان از نظر وزنی قرار دارد، اما این یک تحلیل ثانویه است، نه تیتر رسمی فائو. از نظر ارزش دلاری نیز ایران فاصله قابلتوجهی با صادرکنندگان اصلی جهان دارد و بیشتر یک صادرکننده منطقهای محسوب میشود؛ بنابراین ادعای رسانههای خبری گمراهکننده ارزیابی میشود.
انتهای پیام/
