محمدعلی دهقان دهنوی، معاون وزیر صمت و رئیسکل سازمان توسعه تجارت ایران، در ۲۲ مهر ۱۴۰۴ مدعی شد: «در دهههای گذشته بیش از ۱۰ درصد صادرات کالا و خدمات به حوزه صادرات خدمات فنی و مهندسی اختصاص داشت، این در حالی است که امروز این عدد به حدود ۲ درصد رسیده است.»
آیا این ادعا صحت دارد؟
اکومتر در این گزارش، با استناد به منابع رسمی از جمله گزارشهای سازمان توسعه تجارت ایران، گمرک ایران و بانک جهانی به بررسی این ادعا میپردازد.
صادرات خدمات فنی و مهندسی به چه معناست؟
آمار صادرات ایران به دستههای نفتی و غیرنفتی تقسیم میشود. صادرات غیرنفتی معمولاً شامل کالاها (مانند پتروشیمی، فلزات و غیره) و خدمات است. خدمات فنی و مهندسی به قراردادهای ساخت، مشاوره و مهندسی در خارج از کشور، اغلب در بخشهای زیرساخت، انرژی و آب اشاره دارد.
بررسی گذشته و حال صادرات خدمات فنی و مهندسی
بر اساس آمار رسمی منتشرشده توسط سازمان توسعه تجارت ایران و گمرک ایران، صادرات خدمات فنی و مهندسی ایران در دهههای ۱۳۸۰ و اوایل ۱۳۹۰ در سطوح بالایی قرار داشت و سهم آن از کل صادرات کالا و خدمات اغلب بیش از ۱۰ درصد بود. برای مثال، در سال ۱۳۸۸، ارزش صادرات خدمات فنی و مهندسی به حدود 3.1 میلیارد دلار رسید که حدود 12 درصد از کل صادرات کالا و خدمات را تشکیل میداد.
این روند تا ۱۳۹۰ ادامه یافت و سهم این بخش به طور متوسط بالای ۱۱ درصد بود. اما از سال ۱۳۹۱ به بعد، با تشدید تحریمها و چالشهای اقتصادی، این سهم بهتدریج کاهش یافت و در سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۸ به کمتر از ۲ درصد رسید.
در سالهای اخیر، آمار رسمی گمرک ایران نشان میدهد که صادرات خدمات فنی و مهندسی در سال ۱۴۰۲ به 1.293 میلیارد دلار رسیده است، اما همچنان سهم آن از کل صادرات کالا و خدمات حدود 2.57 درصد است. برای ششماهه نخست سال ۱۴۰۳، ارزش این صادرات 0.6 میلیارد دلار گزارش شده که سهم آن حدود 2.28 درصد از صادرات کالا و خدمات در این دوره است.
| نسبت صادرات خدمات فنی و مهندسی به کل صادرات (درصد) | آمار صادرات مجموع ارزش دلاری
(میلیارد دلار) |
حجم قرارداد صادرات خدمات فنی و مهندسی (میلیون دلار) | سال |
| 12.55 | 4 | 575 | 1380 |
| 4.89 | 5 | 257 | 1381 |
| 8.11 | 6 | 530 | 1382 |
| 11.86 | 7 | 941 | 1383 |
| 13.41 | 10 | 1549 | 1384 |
| 10.97 | 13 | 1602 | 1385 |
| 12.15 | 15 | 2075 | 1386 |
| 12.22 | 18 | 2507 | 1387 |
| 12.28 | 22 | 3081 | 1388 |
| 11.26 | 26 | 3301 | 1389 |
| 10.80 | 34 | 4118 | 1390 |
| 6.77 | 32 | 2322 | 1391 |
| 6.79 | 31 | 2260 | 1392 |
| 2.73 | 36.5 | 1026 | 1393 |
| 5.13 | 42 | 2270 | 1394 |
| 1.21 | 44 | 541 | 1395 |
| 1.62 | 47 | 772 | 1396 |
| 1.13 | 44 | 501 | 1397 |
| 0.69 | 41 | 285 | 1398 |
| 2.57 | 49 | 1293 | 1402 |
| 2.03 | 58 | 1200 | 1403 |
سهم صادرات خدمات ایران در بانک جهانی
بانک جهانی نیز روند کلی صادرات خدمات ایران (شامل خدمات فنی و مهندسی) را تأیید میکند، هرچند آمار تفکیکی خدمات فنی در دادههای آن موجود نیست و صادرات کل خدمات در سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ (معادل ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۲ شمسی) بین ۵ تا ۱۰ میلیارد دلار نوسان داشته است.
جمعبندی
ادعای معاون وزیر صمت و رئیسکل سازمان توسعه تجارت ایران در خصوص اینکه سهم صادرات خدمات فنی و مهندسی از بیش از ۱۰ درصد به حدود 2 درصد کاهش داشته درست ارزیابی میشود. هرچند رشدهایی برای میزان صادرات خدمات فني و مهندسي در سالهای 1402-1403 مشاهده میشود ولی به نسبت سهم صادرات در سالهای گذشته کاهش پیدا کرده است.
پایان/
