حباب‌های اطلاعاتی؛ چرا فقط آنچه دوست داریم می‌بینیم؟

به گزارش اکومتر، حباب اطلاعاتی (Information Bubble) وضعیتی است که در آن افراد در فضای مجازی، به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی، تنها با اطلاعاتی مواجه می‌شوند که با باورها و علایقشان هم‌خوانی دارد. این پدیده ناشی از الگوریتم‌های شخصی‌سازی‌شده پلتفرم‌ها و تعاملات کاربران (لایک، بازنشر، کامنت) است که محتوای مخالف یا متفاوت را فیلتر کرده و فضایی بسته ایجاد می‌کند. در نتیجه، افراد تصور می‌کنند اکثر مردم با آن‌ها هم‌عقیده‌اند، درحالی‌که واقعیت ممکن است متفاوت باشد.

حباب اطلاعاتی در شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی مانند ایکس و ایتا به دلیل الگوریتم‌های خود نقش مهمی در ایجاد حباب اطلاعاتی دارند. در ادامه، نمونه‌های واقعی از این پدیده بررسی می‌شوند:

ایتا: روایت‌های یک‌جانبه

ایتا که در میان کاربران ایرانی با گرایش‌های خاص محبوب است، اغلب محتوای هم‌سو با ارزش‌های فرهنگی یا سیاسی کاربران را ترویج می‌کند. در کانال‌های این شبکه اجتماعی ادعاهای مختلفی در این زمینه‌ها مطرح و بازنشر می‌شود.

برای مثال، در جنگ ۱۲ روزه، برخی کانال‌ها ادعاهایی را عنوان می‌کردند علاوه بر اینکه در طی جنگ تعداد قابل‌ملاحظه‌ای از خلبان‌های اسرائیل اسیر، کشته یا زخمی شدند، تلفات سنگینی هم در اسرائیل به وجود آمده به‌گونه‌ای که در آن فضا پیروزی قاطع و سریع ایران بر اسرائیل بدیهی به نظر می‌رسید.

ایکس: تقویت روایت‌های خاص

در ایکس، کاربران با دنبال‌کردن حساب‌های هم‌سو، در حباب‌های اطلاعاتی گرفتار می‌شوند. برای مثال، در جنگ ۱۲ روزه، پستی ادعای «فرار مقامات ایرانی» را منتشر کرد که بدون مدرک بازنشر شد. در این شبکه اجتماعی روایت جنگ به‌گونه‌ای بود که ایران با آسیب فراوان تسلیم شده است.

اینستاگرام: محتوای احساسی

اینستاگرام به دلیل ماهیت بصری، محتوای احساسی را ترویج می‌کند  به عبارتی  می‌توان گفت، در فضای جنگ، دروغ یا تحریف، شانس دیده‌شدن بیشتری نسبت به حقیقت دارد.  برای مثال، یک ویدئو ساختگی از هک‌شدن یکی از عابربانک‌ها در تل‌آویو بدون تأیید منبع، میلیون‌ها بار بازدید و بازنشر داشته، درحالی‌که تحلیل‌های دقیق کمتر دیده می‌شوند.

بررسی‌ها حاکی از این است که به واسطه حباب اطلاعاتی هر شبکه اجتماعی بدون منبع به بازنشر اخباری ضدونقیض برای مخاطب‌های خود می‌پردازند همان‌طور که اشاره شد، در زمان جنگ به طور هم‌زمان در یک شبکه اجتماعی روایت‌سازی‌هایی از پیروزی و در دیگری شکست ایران برای مخاطبان خاص خود عنوان و به طور گسترده بازنشر می‌شد. به عبارتی هر شبکه اجتماعی باتوجه‌به اقبال مخاطب حباب اطلاعاتی متفاوتی را برای آنها شکل می‌داد.

حباب اطلاعاتی در رسانه‌ها

رسانه‌های رسمی نیز با گزینش اخبار، حباب اطلاعاتی ایجاد می‌کنند. در جنگ ۱۲ روزه، برخی از رسانه‌ها با تأکید ویژه بر «قدرت نظامی ایران» و کوچک‌نمایی خسارات داخلی، روایتی یک‌جانبه ارائه می‌کردند. در مقابل، رسانه‌های غربی مانند اکسیوس بر «برتری اطلاعاتی اسرائیل» تمرکز کردند که باز حبابی متفاوت برای مخاطبان ایجاد کرد.

پیامدها و اهداف حباب اطلاعاتی

پیامدها:

• تحریف واقعیت: اطلاعات یک‌جانبه درک نادرستی از واقعیت ایجاد می‌کند.
• دوقطبی‌سازی: حباب‌ها شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌کنند.
• کاهش تفکر انتقادی: مواجهه مداوم با اطلاعات هم‌سو، توانایی تحلیل را کاهش می‌دهد.

اهداف:

• تجاری: پلتفرم‌ها با نمایش محتوای جذاب، زمان حضور کاربران را افزایش می‌دهند.
• سیاسی: دولت‌ها و گروه‌ها با روایت‌های گزینشی، افکار عمومی را هدایت می‌کنند.
• اجتماعی: برخی گروه‌ها برای تقویت انسجام یا ترویج ارزش‌های خاص از حباب‌ها استفاده می‌کنند.

راهکارهای کاهش تأثیر حباب اطلاعاتی

1. منابع متنوع: برای رصد اخبار از چندین رسانه‌ داخلی و بین‌المللی استفاده کنید.
2. شبکه‌های اجتماعی متعدد: به‌جای تکیه بر یک پلتفرم، از ایکس، ایتا، تلگرام و اینستاگرام بهره ببرید.
3. تفکر انتقادی: منبع خبر را بررسی کنید و بپرسید: «چه کسی این را گفته؟ با چه هدفی؟»
4. سواد رسانه‌ای: بامطالعه منابع آموزشی، توانایی تشخیص اخبار جعلی را تقویت کنید.

نتیجه‌گیری

حباب اطلاعاتی در ایکس و ایتا، به‌ویژه در موضوعات حساسی مانند جنگ ۱۲ روزه یا انتخابات، با ترویج روایت‌های یک‌جانبه، درک کاربران از واقعیت را محدود می‌کند. نمونه‌هایی مانند ادعاهای جعلی «غزه‌سازی تل‌آویو» یا «فرار مقامات ایرانی» نشان‌دهنده تأثیر این پدیده است. با استفاده از منابع متنوع، تقویت سواد رسانه‌ای، و بررسی انتقادی محتوا، می‌توان از تأثیرات منفی حباب اطلاعاتی کاست و به درک جامع‌تری از رویدادها رسید.

انتهای پیام/