محمدحسین امید رئیس دانشگاه تهران در 21 مردادماه 1404 اعلام کرد: همه بودجه آموزش عالی کشور به اندازه یک دانشگاه عربستان هم نیست؛ برای بررسی این ادعا، اکومتر به مقایسه بودجه مصوب آموزش عالی کشور و چند دانشگاه برتر عربستان سعودی میپردازد.
بررسی بودجه آموزش عالی کشور در سال 1404
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، اعتبارات فصل آموزش عالی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ بالغ بر ۱۵۲ همت است که در مقایسه با قانون بودجه سال ۱۴۰۳(۹۴ همت) حدود ۶۲ درصد رشد کرده است. همچنین سهم بخش آموزش عالی از مصارف بودجه عمومی دولت حدود 3 درصد است.
بررسی بودجه دانشگاههای عربستان
گزارشهای رسمی وزارت دارایی عربستان در خصوص بودجه نظام آموزش عالی در این کشور و بودجه اختصاصی هر یک از دانشگاههای آن، در دسترس اکومتر نیست، بنابراین برای مقایسه بودجه یکی از دانشگاههای عربستان با بودجه آموزش عالی کشور، گزارشهای معتبر از سایتهای خبری عربزبان را مورد مقایسه قرار میدهیم.
بر همین اساس، سایت خبری عربنیوز در گزارشی مینویسد: سال 2025 آموزش عالی در عربستان سهمی 16 درصدی از کل بودجه این کشور را دارد. بنابراین حدود یک ششم بودجه دولت عربستان به بخش آموزش عالی اختصاص دارد.
بودجه سالانه دانشگاه ملک عبدالعزیز
بر اساس بررسیهای اکومتر، تنها گزارش رسمی از میزان بودجه یکی از دانشگاههای معروف عربستان، مربوط به دانشگاه ملک عبدالعزیز برای سال 2020 است. بر اساس این گزارش بودجه سالانه دریافتی این دانشگاه از دولت حدود ۱٫۳ میلیارد دلار است. علاوهبرآن منابع درآمدی درونی دانشگاه (مانند خدمات، سرمایهگذاری، شهریههای اختصاصی و…) تقریباً ۰٫۲۱ میلیارد دلار را به این دانشگاه اضافه میکند؛ بنابراین بودجه سالانه این دانشگاه بین 1.3 تا 1.19 میلیارد دلار برآورد میشود.
همچنین بر اساس گزارش عربنیوز، بودجه دانشگاه ملک عبدالعزیز به در سال ۲۰۲۴، ۴.۴۷ میلیارد ریال سعودی و معادل 1.19 میلیارد دلار اعلام شده است.
اما اساس بررسیهای انجام شده، بیشترین بودجه دولتی به دانشگاه ملک سعود تعلق میگیرد. بر اساس گزارش برخی منابع عربی، سالانه یک درصد بودجه دولتی عربستان به این دانشگاه تعلق میگیرد؛ بنابراین باتوجهبه بودجه حدود 300 میلیارد دلاری عربستان در سالهای اخیر، بودجه دانشگاه ملک سعود در 5 سال گذشته بین 2.5 تا 3 میلیارد دلار برآورد میشود.
جدول مقایسه بودجه دانشگاههای بزرگ عربستان
بنا بر جدول فوق، در میان دانشگاههای بزرگ عربستان، King Saud University با بودجه حدود 2.30 میلیارد دلار در صدر قرار دارد. بعد از آن King Abdulaziz University با حدود 1.6 میلیارد دلار در رتبه بعدی قرار میگیرد.
مقایسه بودجه دانشگاههای عربستان با آموزش عالی ایران
همانطور که گفته شد، در حال حاضر اطلاعات دقیقی از میزان بودجه سالانه دانشگاههای عربستان در دسترس نیست و به آخرین گزارش رسمی مربوط به دانشگاه عبدالعزیز و سال 2020 است. لذا برای مقایسه مورد نظر، بودجه بخش آموزش عالی در سال 1400 را مبنا قرار میدهیم.
بر اساس قانون بودجه سال 1400، بالغ بر 58 هزار و 700 میلیارد تومان به حوزه آموزش عالی، تحقیقات و فناوری تخصیص یافته است. بنابراین سهم بخش آموزش عالی از مصارف بودجه عمومی دولت حدود 4.5 درصد برآورد بوده است. درنتیجه با توجه به نرخ ارز در سال 1400، کل بودجه آموزش عالی کشور در این سال برابر با 2.4 میلیارد دلار بوده است.
از طرفی بودجه دانشگاههای ملک عبدالعزیز و ملک سعود در سال 2023 میلادی به ترتیب حدود 1.6 و 2.6 میلیارد دلار برآورد میشود.
همچنین اگر بر اساس منابع خبری این مقایسه را برای سال 1404 و 2024 انجام دهیم، بودجه کل آموزش عالی برای ایران 1.6 میلیارد دلار و برای دانشگاه ملک عبدالعزیز 1.3 و دانشگاه ملک سعود حدود 3 میلیارد دلار برآورد میشود.
مقایسه بودجه دانشگاههای بزرگ عربستان
بر اساس گزارش عربنیوز، بودجه سالانه چهار دانشگاه بزرگ عربستان به ترتیب شامل دانشگاه ملک سعود با ۲.۳ میلیارد دلار، دانشگاه ملک عبدالعزیز با ۱.۶ میلیارد دلار، دانشگاه امالقرى با ۰.۷۷ میلیارد دلار و دانشگاه نفت و معادن با ۰.۳۶ میلیارد دلار است. این ارقام نشاندهنده سرمایهگذاری قابل توجه دولت عربستان در حوزه آموزش عالی است.
نتیجهگیری
بر اساس آنچه گفته شد، ادعای رئیس دانشگاه تهران مبنی بر اینکه بودجه کل آموزش عالی کشور کمتر از یک دانشگاه عربستان است، درست ارزیابی میشود. زیرا بودجه آموزشی کشور هم از نظر سهم نسبت به کل بودجه و هم در مقایسه با بودجه دانشگاههای عربستان کمتر است.
این مقایسه نشان میدهد که سرمایهگذاری در آموزش عالی کشور نسبت به برخی رقبای منطقهای بسیار پایینتر است. این اختلاف چشمگیر بودجه، علاوه بر محدودکردن ظرفیت توسعه دانشگاهها، میتواند بر کیفیت آموزش و تحقیقات نیز تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین، برای ارتقای جایگاه آموزش عالی ایران در سطح بینالمللی و پاسخگویی به نیازهای روزافزون جامعه، نیازمند بازنگری جدی و افزایش بودجههای اختصاصیافته به این بخش حیاتی است.
انتهای پیام/
