اسماعیل کهرم در اظهاراتی مدعی شد:
«هر موشکی ۲ میلیون دلار هزینه دارد و با پول ۱۰ موشک میتوان مازوت را استاندارد کرد؛ اما چون اولویتها چیز دیگری است، این کار انجام نمیشود.»
این گزارش به بررسی میزان واقعگرایی این ادعا میپردازد.
هزینه واقعی تولید موشکهای ایرانی
هزینه تولید موشکهای ایرانی به نوع و برد آنها وابسته است:
-
موشکهای کوتاهبرد مانند فاتح، رعد و زلزال: بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار دلار برای هر فروند
-
موشکهای میانبرد و بالستیک مانند شهاب ۳، قدر و سجیل: حدود ۲ تا ۸ میلیون دلار
بهدلیل توسعه دانش بومی، اتکا به شرکتهای دانشبنیان و تولید داخلی، هزینه ساخت بسیاری از موشکها در ایران بهمراتب پایینتر از مشابه خارجی است.
اظهارات رسمی درباره هزینه موشکها
در سالهای گذشته چند مقام رسمی به هزینه پایین تولید موشک در ایران اشاره کردهاند:
-
محسن رضایی: «موشکهای پیشرفته ما با هزینه یکدهم نمونههای خارجی ساخته میشوند.»
-
شهید امیرعلی حاجیزاده: «موشک فتاح ۲۰۰ هزار دلار قیمت دارد و دشمن برای نابودی آن باید موشکی ۱۲ میلیون دلاری شلیک کند.»
این اظهارات نشان میدهد هزینه واقعی بسیاری از موشکها با رقم ثابت «۲ میلیون دلار» که در ادعا مطرح شده، همخوانی ندارد.
بودجه دفاعی و محدودیتهای مقایسه بودجهای
مطابق آمار IISS، بودجه دفاعی ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰.۳ میلیارد دلار برآورد شده و در سال ۲۰۲۴ کمتر از این رقم بوده است. سهم این بودجه حدود ۵ درصد از بودجه کل کشور است و ساختار آن کاملاً مستقل از بودجه محیطزیست، انرژی و سوخت میباشد.
بر اساس قوانین تخصیص بودجه، اعتبارات دفاعی قابل جابهجایی مستقیم به بخشهای دیگر نیستند؛ بنابراین مقایسه «پول موشک» با «هزینه استانداردسازی مازوت» از نظر ساختار مالی کشور معتبر نیست.
استانداردسازی مازوت: واقعیت هزینهها
مازوت (نفت کوره) حدود ۳۰ درصد خروجی پالایشگاههای ایران را تشکیل میدهد و دارای حدود ۳.۵ درصد گوگرد است؛ یعنی ۷ برابر استاندارد جهانی.
استانداردسازی این سوخت به معنای کاهش گوگرد به کمتر از ۰.۸ درصد است که تنها از طریق فرآیندهای صنعتی پیچیده و سرمایهبر پالایشی امکانپذیر است. این فرآیندها شامل ارتقای واحدهای پالایشگاهی و ایجاد زیرساختهای جدید سولفورزدایی است.
آیا روشهای موجود کمهزینهاند؟
روشهای اصلی استانداردسازی مازوت:
-
هیدروتریتینگ / هیدروکراکینگ
تنها در مقیاس پالایشگاهی قابل اجرا و نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری -
تصفیه مکانیکی و افزودنیها
فقط کیفیت احتراق را اندکی بهبود میدهد و اثر جدی بر کاهش آلودگی ندارد -
مخلوطسازی با سوختهای سبکتر
تغییر محدود در ویسکوزیته؛ اثربخشی بسیار کم در کاهش آلایندهها -
سیستم گوگردزدایی دودکش (FGD)
تنها روش مؤثر در نیروگاهها؛ نصب یک واحد FGD برای یک نیروگاه بزرگ حدود ۳۸۰ میلیون دلار هزینه دارد.
طبق برآوردها، حتی یک پروژه محدود سولفورزدایی نیز حدود ۲۰ میلیون دلار هزینه دارد؛ رقمی که بیشتر از هزینه ۱۰ موشک کوتاهبرد است.
جمعبندی اکومتر
نتیجه: نادرست
ادعای «استانداردسازی مازوت با هزینه ۱۰ موشک» نادرست است زیرا:
-
هزینه واقعی تولید موشکهای ایرانی کمتر از رقم ادعا شده است.
-
استانداردسازی مازوت فرآیندی بسیار پرهزینه و صنعتی است و نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری پالایشی است.
-
ساختار بودجه دفاعی و زیستمحیطی مستقل است و منابع یک بخش قابل انتقال مستقیم به بخش دیگر نیست.
بنابراین مقایسه «قیمت موشک» با «هزینه استانداردسازی مازوت» از اساس مبنای اقتصادی و فنی ندارد.
