به گزارش اکومتر، روز شنبه مورخ 28 تیرماه 1404، صفحه مجله خبری «نقطهزن» در اینستاگرام، با انتشار یک استوری نوشت: «ایران 3 الی 5 درصد بیتکوین دنیا رو استخراج میکنه که برای این میزان 2000 هزار مگاوات برق تلف میشه، این برابر 2 نیروگاه هستهای بوشهر است»
استخراج رمزارز، بهویژه بیتکوین، در ایران از سال ۱۳۹۸ بهصورت رسمی به رسمیت شناخته شد و از آن زمان تاکنون به یکی از حوزههای پرحاشیه در عرصه انرژی، اقتصاد و سیاستگذاری داخلی تبدیل شده است. ادعای اخیر درباره سهم ایران از استخراج بیتکوین و مصرف بالای برق آن، بحثهای متعددی را در فضای رسانهای و کارشناسی به راه انداخته است. در این گزارش، سعی داریم صحت این دو بخش ادعا را با اتکا به دادهها و منابع بینالمللی بررسی کنیم.
سهم ایران از استخراج بیتکوین
بر اساس گزارش مرکز مطالعات مالی کمبریج (Cambridge Centre for Alternative Finance)، در سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ سهم ایران از قدرت پردازشی شبکه بیتکوین (hashrate) بین ۴.۵ تا ۷ درصد برآورد شده بود. در آن زمان، به دلیل تعرفه پایین برق و خلأهای نظارتی، ایران به یکی از قطبهای بزرگ ماینینگ در جهان تبدیل شده بود.
اما پس از شدتگرفتن محدودیتها، قطعیهای برق و فشارهای بینالمللی، این سهم کاهش یافت. طبق دادههای منتشرشده در وبسایت AINVEST، سهم ایران در سال ۲۰۲۳ به حدود ۳.۱٪ رسیده است. همچنین در گزارش دیگری در Medium نیز این عدد تأیید شده است.
برای درک بهتر این سهم، باید با مفهوم «هش ریت (Hash Rate) » آشنا بود. هش ریت به معنی تعداد محاسباتی است که یک ماینر در هر ثانیه برای حل معادلات بلاکچین انجام میدهد. ماینرهایی باقدرت هش بالاتر، معمولاً برای استخراج بیتکوین استفاده میشود.
ماینرها چقدر برق مصرف میکنند؟
بر اساس گزارشهای مختلف، میزان مصرف برق توسط استخراجکنندگان رمزارز در ایران متغیر است. در سال ۲۰۲۰، مقامات وزارت نیرو اعلام کردند که ماینرهای دارای مجوز حدود ۶۰۰ مگاوات برق مصرف میکنند بااینحال، مزارع غیرمجاز نیز فعال بودهاند و در برخی برآوردها، مجموع مصرف برق استخراج رمزارزها در کشور به بیش از ۲۰۰۰ مگاوات نیز رسیده است.
برای صحتسنجی عدد ۲۰۰۰ مگاوات، ابتدا باید مصرف هر ماینر را بدانیم. مدلهای مختلف مصرف متفاوتی دارند:
اگر فرض کنیم اکثر مزارع ایران از مدلهای قدرتمند مانند S19 استفاده میکنند، رسیدن به مصرف ۲۰۰۰ مگاوات به حدود ۶۰۰ هزار دستگاه فعال نیاز دارد. این عدد با برآوردهای مبتنی بر هش ریت کل ایران همراستا است. حتی اگر بخشی از این تعداد از مدلهای قدیمیتر با مصرف پایینتر باشند، باز هم مجموع مصرف برق بین ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ مگاوات تخمین زده میشود. این محاسبات نشان میدهند که عدد ۲۰۰۰ مگاوات، نهتنها اغراقشده نیست، بلکه با واقعیت فنی مطابقت دارد.
مقایسه با نیروگاه بوشهر
بر اساس آمار رسمی، نیروگاه اتمی بوشهر ظرفیتی معادل ۱۰۰۰ مگاوات (۱ گیگاوات) دارد و در وضعیت پایدار معمولاً ۷۰۰ تا ۹۰۰ مگاوات برق به شبکه تزریق میکند؛ بنابراین بر اساس ظرفیت اسمی این نیروگاه، 2000 مگاوات برق مصرفی ماینرها برابر با توان تولید 2 نیروگاه اتمی بوشهر است.
مصرف ماینرها چه میزان از کل مصرف برق در کشور است؟
بر اساس گزارشهای رسمی پیک مصرف برق در تابستان سال گذشته به ۷۹ هزار و ۸۷۲ مگاوات رسید. همین مسئله ناترازی برق را به 20 هزار مگاوات ساعت افزایش داد. بر این اساس، میزان مصرف برق ماینرها در حدود 2.5 درصد تقاضای برق در زمان اوج مصرف است.
گر ۲۰۰۰ مگاوات به طور مستمر در سال فعال باشد، معادل حدود ۱۷.۵ TWh مصرف سالانه خواهد بود. این عدد برابر با حدود ۵٪ کل مصرف برق سالانه ایران ۳۳۵ TWh است.
نتیجهگیری
بر اساس اعداد و ارقام ارائه و گزارشهای رسمی، سهم ایران از کل بیتکوینهای جهان حدود 3 درصد و میزان برق مصرفی توسط ماینر تقریبا 2 هزار مگاوات است. همچنین این میزان به اندازه توان اسمی 2 نیروگاه اتمی بوشهر برآورد میشود. اما میزان مصرف برق ماینرها در کشور تنها 2.5 درصد مصرف برق کشور در زمان اوج مصرف و حدود 5 درصد مصرف سالیانه برق در ایران است.
آیا توقف فعالیت ماینرها کمکی به بهبود وضعیت ناترازی میکند؟
همانطور که گفته شد، مصرف ماینرها در ایران ۲.5درصد در زمان اوج مصرف و ۵ درصد به صورت سالانه است. از طرفی اغلب مزارع ماینینگ در ساعات شب یا مناطق صنعتی فعال هستند و ممکن است در ساعات پیک فشار کمتری بر شبکه وارد کنند.
مطابق دادههای شرکت توانیر بخش خانگی حدود ۳۰درصد و بخش صنعتی حدود ۳۵درصد از مصرف برق کشور را به خود اختصاص داده است. بخش خانگی در تابستان (با کولرهای گازی و آبی) نقش اصلی در افزایش مصرف برق دارد. بهطورکلی بازدهی پایین وسایل سرمایشی، اتلاف انرژی در ساختمانها، مصرف بیرویه لوازمخانگی، فرسودگی و قدیمی بودن تجهیزات و زیرساختهای صنعتی از عوامل اصلی اتلاف انرژی هستند.
بنابراین، اگر هدف «حل سریع ناترازی برق در تابستان» باشد، توقف فعالیت بخش مهمی از ماینرها میتواند راهکاری فوری و نسبتاً قابلکنترل باشد. اما این فقط مسکن موقتی است. اما اگر هدف «حل پایدار و اصولی ناترازی انرژی» باشد، تمرکز بر ارتقای بازدهی وسایل سرمایشی و ساختمانی، اصلاح تعرفههای خانگی، سرمایهگذاری و بهروزرسانی تجهیزات و زیرساختهای صنعتی، نتیجه بهتری خواهد داشت.
پایان پیام/
